آل شاذان : از خاندان‌هاى ايرانىنژاد در شهر نيشابور بودند . اعضاى اين خاندان در قرن سوم و در آستانه غيبت صغرى ، شخصيت‌هاى بنام و چهره‌هاى علمى تشيع در اين شهر را شامل مىشدند كه با ائمه عليهم السّلام ارتباط داشتند . چهرهء معروف اين خاندان ، فضل بن شاذان ، از دانشمندان بزرگ شهر و از افراد مورد اعتماد امام عسكرى عليه السّلام بود . آل ابى سمّال : خاندان بزرگى در كوفه بودند كه از ديرباز به تشيع شهرت داشتند . رجال اين خاندان از بزرگان محدثان و مورخان و اصحاب ائمه عليهم السّلام محسوب مىشدند . در عصر غيبت نيز برخى از شخصيت‌هاى ممتاز اين خاندان مىزيستند . « 1 » به جز اينها خاندان‌هاى بسيار ديگرى نيز در شهرهاى اسلامى بودند مانند آل ابى شعبه در كوفه ، بنى غلاب در بصره ، خاندان بويه در قم ، خاندان كلينى در رى و . . . . هم‌چنين به نام شمارى از خاندان‌هاى سياسى شيعه در فصل سوم اشاره شد . د ) وضعيت معيشتى : افراد هر جامعه‌اى به‌طور معمول حرفه ، شغل و پيشه‌اى دارند كه از طريق آن گذران زندگى مىكنند و شغل و حرفهء افراد مبيّن موقعيت و جايگاه اجتماعى آنان مىباشد . شيعيان همانند ساير اقشار جامعه برخى در مشاغل آزاد ، گروهى در كارهاى خدماتى و امور فرهنگى و برخى در مناصب دولتى و ادارى به كار مىپرداختند . بديهى است كه باتوجه به محدوديت‌هاى سياسى و اجتماعى كه شيعيان داشتند ورود به بعضى مشاغل ، مثل كارهاى دولتى براى آنان دشوارتر بود . در يك تقسيم‌بندى ساده فعاليت‌هاى شغلى شيعيان را مىتوان در چند شاخه برشمرد :

--> ( 1 ) . ر . ك : امين ، اعيان الشيعه ، ج 2 ، ص 109 و ج 3 ، ص 59 و 311 .